Is de gulden snede écht de magische formule voor vormgevers?

Bernd

Senior grafisch ontwerper

18 september 2018

Wat maakt een foto of beeld esthetisch mooi? Volgens het principe van de gulden snede heeft dit alles te maken met compositie en de manier waarop je beeld is samengesteld. Maar wat houdt de gulden snede exact in? En moeten we het echt beschouwen als de heilige graal bij het vormgeven?

Onze senior grafisch vormgever Bernd legt het principe van de gulden snede in mensentaal uit.

De gulden snede is eigenlijk een wiskundig verhoudingsprincipe, waarbij het grootste van de twee delen zich verhoudt tot het kleinste, zoals het geheel zich verhoudt tot het grootste deel. Deze formule resulteert in het getal 1,618 en krijgt de Griekse letter Phi.

Dat is echter de zuiver wiskundige uitleg. In dit artikel focussen we liever op de esthetische toepassing. De gulden snede vind je namelijk terug in tal van disciplines: architectuur, (schilder)kunst, fotografie, maar ook in de vormgeving. Zelfs in de natuur zie je toepassingen van de gulden snede.

Gulden snede in de vormgeving

In de vormgeving wordt de gulden snede gezien als de ideale verhouding die als ‘mooi’ wordt ervaren. Ze creëert een goed gebalanceerd beeld waarbij de kijker sneller tot de kern komt en een betere esthetische ervaring heeft.

Hoe werkt het precies?

Alleen een weloverwogen positionering van de onderdelen levert een beeld op dat de aandacht trekt. De plaatsing van het object of de objecten is van belang. Dit gebeurt via een rasterindeling die opgebouwd wordt aan de hand van de gulden regel.

De gulden regel verdeelt de foto door vier lijnen in 9 vlakken, en dit op basis van de gulden snede. In tegenstelling tot de regel van drie, waar alle 9 vakken gelijk zijn, is dat bij de gulden snede niet het geval. Alle lijnen liggen net iets meer naar binnen, waardoor het middelste vlak het kleinste is. Het is, net als bij de regel van drie, de bedoeling dat je de objecten in je compositie zo veel mogelijk langs deze lijnen en op de snijpunten legt.

Is de gulden snede altijd de beste optie?

Een wiskundige berekening als uitgangspunt is uiteraard geen garantie voor de beste compositie van een beeld. Je ziet zelf het best welke kadrering en compositie in jouw situatie werkt. Laat je buikgevoel dus zeker niet overheersen door een regel en laat vooral je intuïtie de doorslag geven. Creativiteit en spontaniteit zijn hier twee sleutelbegrippen. Bij beeldvorming geldt namelijk nog altijd het principe van ‘oog boven ratio’. Met wiskunde kun je objecten en ruimtes dan wel mathematisch bepalen, maar als grafisch ontwerper is het de kunst om dat ‘net niet’ te doen. Om met andere woorden het perfecte beeld een klein beetje imperfectie mee te geven.

 

De gulden snede bij Dior

Het campagnebeeld van Dior lijkt op het eerst gezicht misschien lukraak gekozen. Het beeld voelt echter mooi uitgebalanceerd, zonder dat we er meteen de vinger op kunnen leggen. Als we het beeld en de copy in functie van de gulden snede bekijken, zien we dat er wel degelijk een bewuste constructie aan de basis ligt. De ogen en mond van het model zijn op de assen geplaatst, en ook de uitlijning van de copy is gelinkt aan het raster.

Er wordt rekening gehouden met de golden ratio, zonder daarbij echter ‘the bigger picture’ uit het oog te verliezen en licht af te wijken waar nodig. De gulden snede als gulden middenweg, eerder dan wetmatigheid.